Жалезныя конікі з разладам стрававання

Няхай згадка Санкт-Пецярбурга на тэнце не ўводзіць у зман, фотаздымак зроблены ў Беларусі.

Упершыню ў жыцці я пабачыў такі транспартны сродак напрыканцы 80-х, калі вучыўся класе ў трэцім. Яны тады толькі пачалі з'яўляцца ў нашай вёсцы, і шмат хто не ведаў, як гэтая тэхніка завецца, — гаварылі апісальна, накшталт «трактар без кабіны з рулём як у матацыкла».

Рамантыка тугі, эстэтыка гіды́*

Закінутых будынкаў у маім (савецкім) дзяцінстве мы амаль не ведалі: усе прадпрыемствы працавалі, ва ўсіх дамах хтосьці жыў. Нават рускага слова «заброшка» (беларускага адпаведніка для яго я пакуль што не вынайшаў) не памятаю, пачуў ужо ў дарослым жыцці.

Фантазіі пра вежу-лецішча

Хацеў напісаць «мары», але не веру, што гэтыя мары здолею ажыццявіць. Мара — гэта фантазія плюс хаця б нейкі намёк на імкненне і плюс хаця б каліва надзеі на яе ўвасабленне. Ні імкнення, ні спадзеву не маю — значыць, проста фантазёрства.

Працуйце спакойна: я вам не дзякую

Калі, залатавіўшы ў якой-небудзь канторы нейкі свой інтарэс накшталт атрымання даведкі ці пастаноўкі на ўлік, я прамаўляў супрацоўніку, які мяне абслужыў, слова «дзякуй», на гэтую формулу ветлівасці суразмоўца рэагаваў імгненна ашклянелым позіркам і сцятымі вуснамі.

Што такое гіда

Націск — на «а»: гіда́. На ўсялякі выпадак засведчу існаванне гэтага слова, бо ў акадэмічным тлумачальным пяцітомніку такой лексемы не знайшоў, на прасторах інтэрнэту — таксама, а ў жывой народнай гаворцы чуў даўно — у дзяцінстве, у вёсцы Будка-Шыбенка Рэчыцкага раёна.

Як перакласці на беларускую мову рускае слова «заброшка»?

Падабаецца мне гэтая адзінка лексікону падлеткаў, хаця ў цэлым не люблю інфантыльны дзіцяча-моладзевы жаргон. Але як змайстраваць адпаведнік па-нашаму?

Кароткіх ці сярэдніх працяжнікаў не існуе ў беларускай мове

Апошняя на сёння рэформа арфаграфіі і пунктуацыі беларускай мовы праведзена ў 2008 годзе. У сфарміраваным па яе выніках зборы правілаў вы знойдзеце толькі працяжнік і дэфіс — ніякіх кароткіх ці сярэдніх працяжнікаў, якімі нам сёння дураць галаву, няма, ёсць проста працяжнік. Ён, гэты адзіны, нязменны, безварыянтны працяжнік, ставіцца заўсёды, усюды: і ў канструкцыях са словам «гэта» («працяжнік — гэта знак прыпынку»), і для ўказання дыяпазону («гады жыцця: 1900 — 1987»), і паміж часткамі складанага сказа («Прайшоў дождж — дарога зрабілася слізкаю»), і ў розных іншых выпадках.

Націск у прозвішчах Азгур і Скрыган

З прыкрасцю назіраю тэндэнцыю перацягваць націск у прозвішчах (і, дарэчы, у геаграфічных назвах: гл. маю публікацыю пра Лунінец і Камянец) на першы склад з другога і далейшых насуперак нормам літаратурнай мовы і традыцыям. Такога скажэння зазнаю́ць ужо не толькі прозвішчы «жывёльнага паходжання» (Казёл — Козел), але і семантычна нематываваныя, без відавочнага сэнсу. Аднойчы, напрыклад, я быў сведкам, як нейкі стары зануда на масавым мерапрыемстве ў Оршы, дарваўшыся да мікрафона, некалькі разоў згадаў легендарнага лётчыка Аляксандра Гараўца як Го́раўца (вядучы зноў і зноў папраўляў нягеглага прамоўцу, а той усё роўна нудзіў па-свойму: Горавец і Горавец).

Жменя слодычы ў жыцці алкагалічкі

Летнім днём з прадуктовай крамкі ў падвале старога цаглянага чатырохпавярховіка на ўскраіне зачуханага райцэнтрыка выйшла худая, бы трэска, па-хлапчукоўску стрыжаная, з тварам зямлістага колеру, ссутуленая цётка няпэўнага ўзросту ў выцвілых блакітных джынсах і не менш паношанай рознакаляровай спартыўнай кофце ды абшарпаных чорных гумовых шлёпанцах на босую нагу. У гэткіх самых, як твар, брудна-карычневых руках трымала пляшку чарніла і пірожнае: пойла — у правай, апушчанай уздоўж цела, абхапіўшы жменяю рыльца; закусь — у левай на ўзроўні жывата, на далоні, падклаўшы паперку, засцерагаючы ад падзення сагнутымі пальцамі.

Настальгія па шыбеніцы

Будка-Шыбенка. Дарога праз лес вядзе да шашы. Фотаздымак дзесьці 2015 года.

Мая малая радзіма па мацярынскай лініі — вёска Будка-Шыбенка Рэчыцкага раёна. Акружана лесам. Мела пад сотню двароў, сёння засталося некалькі, пераважна лецішчы. Апошні раз я гасцяваў тут дзесьці ў 2015-м і болей наўрад ці пабуду, хіба на Радаўніцу — транзітам да могілак.